Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Şam ziyareti sırasında Türk gazetecilerle gerçekleştirdiği görüşmede Türkiye’nin Rusya’dan aldığı S-400 hava savunma sistemleri konusunda yürütülen görüşmelere ilişkin açıklamalarda bulundu. Fidan, sürecin devam ettiğini belirterek, ilgili tüm ülkeler arasında teknik müzakerelerin sürdüğünü söyledi.
S-400 meselesi, Türkiye’nin F-35 Lightning II programından çıkarılmasına neden olan başlıca anlaşmazlık konularından biri. Ankara’nın S-400 sistemlerini üçüncü bir ülkeye devretmesi veya sistemlerin Türkiye’nin kullanımından çıkarılması ihtimali ise son dönemde yeniden gündeme geliyor.
Hakan Fidan: Teknik müzakereler devam ediyor
Şam ziyareti sırasında gazetecilerin sorularını yanıtlayan Hakan Fidan, S-400’lerin geleceğine ilişkin sürecin devam ettiğini belirtti.
Fidan, konuya ilişkin, “Bu konudaki görüşmeler devam ediyor. İlgili tüm ülkeler arasında teknik müzakereler devam ediyor” ifadelerini kullandı.
Dışişleri Bakanı’nın açıklaması, Türkiye, Rusya ve konuyla bağlantılı diğer ülkeler arasında S-400’lerin geleceğine ilişkin temasların sürdüğünü ortaya koydu. Ancak açıklamada sistemlerin hangi ülkeye devredileceği, satışın gerçekleşip gerçekleşmeyeceği veya bunun karşılığında hangi adımların atılacağı konusunda kesin bir bilgi verilmedi.
S-400’ler neden üçüncü ülkeye devredilebilir?
Türkiye’nin S-400’leri üçüncü bir ülkeye devretmesi ihtimali, Ankara ile Washington arasındaki F-35 anlaşmazlığının çözüm seçeneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Türkiye, 2017 yılında Rusya ile S-400 hava savunma sistemi tedariki konusunda anlaşma imzaladı ve ilk sistemler 2019 yılında Türkiye’ye ulaştı. ABD ise S-400’lerin F-35 savaş uçaklarının güvenliği açısından risk oluşturabileceğini savunarak Türkiye’nin programdan çıkarılması yönünde adım attı.
Washington’ın temel itirazlarından biri, Rusya tarafından geliştirilen S-400 sistemlerinin F-35 gibi gelişmiş bir NATO savaş uçağının bulunduğu aynı askeri ekosistemde kullanılmasının, uçağın düşük görünürlük özelliklerine ilişkin hassas verilerin elde edilmesi açısından risk oluşturabileceği yönündeydi.
Türkiye ise S-400’leri kendi hava savunma ihtiyacını karşılamak amacıyla aldığını ve sistemin NATO sistemleriyle entegre edilmesinin planlanmadığını savundu.
Türkiye S-400’lerden vazgeçerse F-35 alabilecek mi?
Buradaki en önemli soru ise şu: Türkiye S-400’leri üçüncü bir ülkeye satarsa veya devrederse F-35’lerin önü otomatik olarak açılacak mı?
Bu konuda iki süreci birbirinden ayırmak gerekiyor. S-400 meselesinin çözülmesi, Washington ile Ankara arasındaki F-35 anlaşmazlığının önündeki en önemli başlıklardan birinin ortadan kalkması anlamına gelebilir. Ancak bu durum tek başına Türkiye’nin ertesi gün F-35 teslimatı alacağı anlamına gelmiyor.
Türkiye’nin yeniden F-35 programına dahil edilmesi için ABD tarafında gerekli siyasi ve hukuki süreçlerin tamamlanması gerekiyor. Dolayısıyla S-400’lerin üçüncü ülkeye devredilmesi halinde bile F-35 programına dönüş konusunda ayrıca karar alınması gerekecek.
Erdoğan: Trump bize F-35’lerle ilgili söz verdi
S-400 ve F-35 dosyasındaki gelişmeler, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ABD Başkanı Donald Trump ile ilişkiler konusunda yaptığı açıklamaları da yeniden gündeme taşıdı.
Erdoğan, El Cezire’ye verdiği röportajda Türkiye’nin F-35 beklentisiyle ilgili kendisine yöneltilen soruya dikkat çeken bir yanıt verdi.
Röportajda Trump’ın Erdoğan’a karşı olumlu yaklaşımı ve ABD-Türkiye ilişkileri sorulurken, Cumhurbaşkanı Erdoğan F-35 konusunda Trump’ın kendisine verdiği sözü hatırlattı.
Erdoğan, “Trump bize F-35’lerle ilgili söz verdi. Verdiği sözü yerine getirmesini bekliyoruz. Bu Türkiye için önemli” dedi.
Türkiye F-35 programından neden çıkarıldı?
Türkiye, F-35 programının ortaklarından biriydi ve savaş uçağının geliştirme sürecine finansal ve sanayi katkılar sağladı. Ancak S-400 alımı sonrasında ABD ile yaşanan anlaşmazlık nedeniyle Türkiye 2019 yılında F-35 programından çıkarıldı.
ABD, S-400 sisteminin F-35 programıyla birlikte bulunmasının güvenlik riski oluşturabileceğini savundu. Türkiye ise bu gerekçeyi kabul etmedi ve S-400 konusunda farklı çözüm önerileri sundu.
Türkiye’nin programdan çıkarılmasının ardından F-35 projesiyle ilgili Ankara-Washington hattındaki en önemli konulardan biri, Türkiye’nin daha önce ödediği ve program kapsamında üretilen uçakların akıbeti oldu.
Türkiye kaç F-35 alacaktı?
Türkiye başlangıçta 100 adet F-35A savaş uçağı tedarik etmeyi planlıyordu. Ankara’nın programdan çıkarılmasıyla birlikte bu plan hayata geçirilemedi.
Türkiye’nin F-35 programındaki ortaklığı kapsamında yerli savunma sanayisi şirketleri de uçağın farklı parçalarının üretiminde görev aldı. Bu nedenle F-35 dosyası yalnızca uçak tedariki değil, aynı zamanda Türk savunma ve havacılık sanayisinin uluslararası üretim zincirindeki rolü açısından da önem taşıyor.
S-400 meselesi çözülürse ne değişebilir?
S-400 konusunda Ankara ile Washington arasında bir uzlaşı sağlanması halinde, iki ülke arasındaki savunma ilişkilerindeki önemli bir anlaşmazlık başlığının ortadan kalkması söz konusu olabilir.
Özellikle Türkiye’nin S-400 sistemlerini aktif olarak kullanmaması veya üçüncü bir ülkeye devretmesi gibi bir formül, Washington’ın F-35 konusundaki temel itirazlarından birinin giderilmesini sağlayabilir.
Ancak bunun F-35 teslimatına otomatik olarak dönüşeceğini söylemek için henüz erken. Çünkü F-35 programına ilişkin karar, ABD yönetimi, Kongre ve ilgili mevzuat çerçevesindeki süreçlere bağlı.
F-35 konusunda Trump faktörü
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamasında dikkat çeken noktalardan biri de Donald Trump’ın F-35 konusunda verdiği söz oldu.
Erdoğan, Trump’ın kendisine F-35 konusunda söz verdiğini belirtirken, bu sözün yerine getirilmesini beklediklerini söyledi. Bu açıklama, Ankara’nın F-35 konusunda yeniden bir çözüm bulunması yönündeki beklentisini açık şekilde ortaya koyuyor.
Ancak F-35 sürecinin ilerleyebilmesi için S-400 dosyasının nasıl çözüleceği kritik önem taşıyor. Bu nedenle Hakan Fidan’ın “teknik müzakereler devam ediyor” açıklaması, sürecin henüz nihai bir anlaşmayla sonuçlanmadığını gösteriyor.
S-400’ler hangi ülkeye satılacak?
Şu aşamada Türkiye’nin S-400 sistemlerini hangi ülkeye devredeceğine ilişkin kesinleşmiş resmi bir açıklama bulunmuyor.
Geçmiş dönemlerde farklı ülkelerin adı kamuoyunda gündeme gelmiş olsa da, Hakan Fidan’ın son açıklamasında herhangi bir ülke ismi verilmedi. Bu nedenle üçüncü ülke konusunda resmi bir anlaşma açıklanana kadar ortaya atılan iddiaların kesinleşmiş bilgi olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.
Türkiye’nin F-35 yerine KAAN planı
Türkiye açısından F-35 meselesi devam ederken Ankara, kendi 5. nesil savaş uçağı KAAN projesini de sürdürüyor.
TUSAŞ tarafından geliştirilen KAAN, Türkiye’nin uzun vadede kendi savaş uçağını geliştirme hedefinin merkezinde bulunuyor. Bu nedenle F-35 programına yeniden dönülmesi ihtimali ile KAAN projesi birbirinin doğrudan alternatifi olarak değerlendirilmek zorunda değil.
F-35, mevcut bir uluslararası savaş uçağı programından Türkiye’nin uçak tedarik etme hedefini temsil ederken, KAAN Türkiye’nin kendi 5. nesil savaş uçağı kapasitesini oluşturma projesi olarak ilerliyor.
F-16 modernizasyonu da gündemde
Türkiye’nin savaş uçağı filosuna ilişkin süreç yalnızca F-35 ve KAAN ile sınırlı değil. Ankara aynı zamanda F-16 filosunun modernizasyonu ve yeni F-16 tedariki konusunda da ABD ile çalışmalar yürütüyor.
Dolayısıyla S-400 dosyasının çözümü, F-35 konusunda ilerleme sağlanması, F-16 modernizasyonu ve KAAN’ın geliştirilmesi Türkiye’nin savaş uçağı kapasitesini şekillendiren birbirinden farklı başlıklar olarak öne çıkıyor.
S-400–F-35 denkleminde kritik dönem
Hakan Fidan’ın açıklaması, S-400 konusunda Ankara ile ilgili ülkeler arasındaki teknik görüşmelerin sürdüğünü gösterirken, Erdoğan’ın Trump’ın F-35 konusunda verdiği söze ilişkin açıklaması de Türkiye’nin F-35 programına dönüş beklentisinin devam ettiğini ortaya koydu.
Ancak önümüzdeki dönemde belirleyici olacak konu, S-400’lerin statüsünün nasıl çözüleceği ve bunun ardından ABD’nin Türkiye’nin F-35 programına dönüşüne ilişkin hangi kararı alacağı olacak.
Dolayısıyla Türkiye’nin S-400’leri üçüncü bir ülkeye devretmesi halinde F-35 sürecinin yeniden hareketlenmesi mümkün bir senaryo olarak gündemde olsa da, S-400’lerin devri ile F-35 teslimatı arasında otomatik bir bağlantı bulunduğunu söylemek için henüz resmi bir anlaşma bulunmuyor.
