Teksas’ta pistte alevler içinde sürüklenmesiyle yürekleri ağza getiren NASA uçağı, aslında sıradan bir hava aracı değil. Soğuk Savaş döneminin bombardıman uçaklarından dönüştürülen, pilotların astronot kıyafetiyle bindiği ve ticari uçakların çıkamadığı irtifalarda “bilim avcılığı” yapan WB-57’lerin hikayesi, kazadan çok daha fazlasını barındırıyor.
Houston’da yaşanan kaza, NASA’nın en az uzay mekikleri kadar özel ama bir o kadar da göz önünde olmayan filosunu, WB-57 programını dünya gündemine taşıdı. Gövdeleri uzatılmış kanatları ve devasa motorlarıyla dikkat çeken bu uçaklar, 70 yıllık tasarımlarına rağmen bugün hala modern bilimin en kritik görevleri için vazgeçilmez kabul ediliyor.
Soğuk Savaş Bombardımanından Bilim Neferine
WB-57’nin kökleri 1950’li yıllara, Soğuk Savaş’ın en gergin dönemlerine dayanıyor. Orijinalinde Martin B-57 Canberra taktik bombardıman uçağı olarak üretilen bu makineler, yıllar içinde geçirdikleri modifikasyonlarla silahlarını bıraktı ve birer uçan laboratuvara dönüştü.
Dünya üzerinde çalışır durumda sadece 3 adet bulunan (kazadan önceki sayı) bu uçaklar, NASA’nın Johnson Uzay Merkezi’ne bağlı olarak görev yapıyor. Onları özel kılan ise “dayanıklılıkları” ve eşsiz irtifa yetenekleri.
Astronot Kıyafetiyle Uçulan “Sınır” Görevi
WB-57’leri diğer araştırma uçaklarından ayıran en belirgin özellik, operasyonel irtifasıdır. Ticari yolcu uçakları 30-40 bin feet (yaklaşık 9-12 km) irtifada uçarken, WB-57’ler 60 bin feet’in (yaklaşık 18-19 km) üzerine, yani atmosferin katmanlarına tırmanabiliyor.
Bu yükseklik o kadar ekstremdir ki, uçaktaki pilot ve sensör operatörü, kanın kaynamasını önlemek ve basınç farkına dayanabilmek için tıpkı uzaya giden astronotlar gibi tam basınçlı özel kıyafetler (Pressure Suit) giymek zorundadır. Onlar, teknik olarak uzayda olmasalar da “uzayın kıyısında” görev yaparlar.
Roketleri ve Güneş Tutulmalarını Kovalıyorlar
Peki NASA bu eski “ihtiyarları” neden hala kullanıyor? Çünkü bu irtifada bu kadar uzun süre (yaklaşık 6,5 saat) kalabilen ve ağır sensör yükü taşıyabilen başka bir platform yok. WB-57’lerin görev listesi oldukça kabarık:
- SpaceX ve Artemis Takipleri: Yüksek irtifadaki net görüş sayesinde roket kalkışlarını ve atmosfere geri dönen kapsülleri yüksek çözünürlüklü kameralarla kaydederler.
- Güneş Tutulması Avcıları: Bulutların üzerine çıkarak güneş tutulmalarını en net ve en uzun süre gözlemleyen araçlardır.
- Kasırga Analizi: Fırtınaların “gözünün” üzerinden uçarak meteorolojik verileri toplarlar.
- Kozmik Toz Toplama: Atmosferin üst katmanlarındaki partikülleri toplayarak evrenin oluşumuna dair ipuçları ararlar.
Neden Emekli Edilmiyorlar?
Teknolojinin bu kadar ilerlediği bir çağda 1950 model uçakların kullanılması garip görünebilir. Ancak WB-57’lerin devasa kanat açıklığı ve güçlü motor yapısı, onlara modern İHA’ların (İnsansız Hava Araçları) taşıyamayacağı kadar ağır bilimsel ekipmanları (yaklaşık 4 ton) taşıma kapasitesi sunuyor. Uydu teknolojisi gelişse de, belirli bir bölge üzerinde saatlerce daire çizip anlık veri toplamak için WB-57 hala rakipsiz bir platform.
Teksas’taki kaza, bu nadide filonun operasyonel geleceğini tartışmaya açsa da, WB-57’ler havacılık tarihinin en çalışkan “bilim emekçileri” olarak anılmaya devam edecek.
