Türk Hava Kuvvetleri için üretilen 6 adet F-35A Lightning II savaş uçağı, Türkiye’nin programdan çıkarılmasının ardından ABD’deki depolama alanında görüntülendi. Yıllardır muhafaza edilen uçakların Türkiye’ye teslim edilip edilmeyeceği ve Ankara’nın F-35 programına dönüş ihtimali yeniden gündeme geldi.
Türkiye’nin F-35 programından çıkarılmadan önce üretilen uçaklar, ABD’deki depolama alanında tutuluyor. Uçakların hassas sistemlerinin korunduğu ve düzenli bakım prosedürlerinin uygulandığı belirtiliyor.
Türkiye için üretilen 6 F-35 hangarda tutuluyor
Türkiye, F-35 programından çıkarılmadan önce Türk Hava Kuvvetleri için 6 adet F-35A üretildi. İlk aşamada 30, toplamda ise 100 adet F-35A tedarik edilmesi planlanıyordu.
Türkiye için üretilen ilk uçak 2018’de teslim edilmiş, Türk pilotların eğitimi için ABD’de bulunan uçaklarla eğitim faaliyetleri yürütülmüştü. Ancak programdan çıkarılma kararı sonrasında uçakların Türkiye’ye gönderilmesi durduruldu.
Depolama sürecinde uçakların çeşitli sistemlerinin korozyona karşı özel sıvılarla korunduğu, hassas bileşenlerinin mühürlendiği ve bakım işlemlerinin düzenli olarak gerçekleştirildiği ifade ediliyor.
Türkiye F-35 programından neden çıkarıldı?
Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından ABD, 2019 yılında Ankara’yı F-35 programından çıkardı. Türkiye’ye teslim edilmesi planlanan uçakların sevkiyatı da durduruldu.
S-400 meselesi, Türkiye’nin F-35 programına yeniden katılması ve ABD’nin CAATSA yaptırımlarının kaldırılması önündeki temel anlaşmazlıklardan biri olmayı sürdürüyor.
Gündeme gelen çözüm seçenekleri arasında S-400 sistemlerinin üçüncü bir ülkeye devredilmesi de bulunuyor. Ancak bu seçeneğin hayata geçirilmesi, Türkiye’nin ve ilgili ülkelerin yanı sıra Rusya ile ilişkilerden kaynaklanan siyasi ve teknik koşullara bağlı.
Türkiye’nin F-35 programına dönüşü için dört aşamalı plan
Türkiye’nin programa yeniden dahil olması halinde gündeme gelebilecek adımlar arasında dört başlık öne çıkıyor:
- Türkiye için üretilen 6 F-35A’nın teslim edilmesi
- 30 adetlik yeni F-35A siparişi için takvim oluşturulması
- Türk savunma sanayisi şirketlerinin üretim ve tedarik zincirine yeniden katılması
- SOM-J seyir füzesi başta olmak üzere yerli mühimmatların F-35 programıyla entegrasyonunun ve tedarikinin değerlendirilmesi
Bu başlıklar, Türkiye’nin programa dönüşü için öngörülen olası yol haritasının unsurları olarak gündeme geliyor. Ancak bunların hayata geçirilmesi, henüz kesinleşmiş bir teslimat veya anlaşma takvimi bulunduğu anlamına gelmiyor.
Türkiye F-35 programına 2002’de katıldı
Türkiye, F-35 Lightning II projesine 2002 yılında dahil oldu. 2003’te Türk savunma sanayisi şirketleri de projenin imalat ve tedarik zincirinde görev almaya başladı.
Türkiye, program kapsamında bugüne kadar 1,4 milyar dolar ödeme yaptı. Programdan çıkarılma kararı, hem planlanan savaş uçağı tedarikini hem de Türk şirketlerinin projedeki üretim ortaklığını etkiledi.
ABD’de görüntülenen 6 uçak, Türkiye’nin F-35 programındaki geleceğine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşırken, uçakların teslimatı ve Ankara’nın programa olası dönüşü konusunda somut kararlar belirleyici olacak. (SavunmaSanayist)
